Blog o prawach osób LGBTQIA+
close
Zmiana imienia na imię neutralne płciowo
Damian Ruhm
Maj 09, 2021

Już jakiś czas temu pisałem o tym, jak sądowe ustalenie płci wpływa na zmianę imienia. Cały wpis jest dostępny tutaj, natomiast wniosek z niego płynący jest dość prosty. Imię jest zasadniczo związane z płcią prawną (metrykalną). Dlatego też, w całym procesie uzgodnienia płci, imię zmienia się dopiero po uzyskaniu prawomocnego wyroku sądowego ustalającego płeć. Wcześniejsza zmiana imienia z męskiego na żeńskie lub odwrotnie jest w świetle orzecznictwa sądowego niemożliwa. Jest od tego jednak pewien wyjątek, dotyczący zmiany na imię neutralne płciowo. O tym właśnie będzie dzisiejszy wpis. 

Jakie są przesłanki do zmiany imienia na neutralne płciowo?

Na początek przyjrzyjmy się dwóm przepisom, które mają zasadnicze znaczenie dla postępowania o zmianę imienia. W tym oczywiście na imię neutralne płciowo. Pierwszy z nich to art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska z dnia 17 października 2008 roku. Zgodnie z tym przepisem, zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:

  1. 1. imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;
  2. 2. na imię lub nazwisko używane;
  3. 3. na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;
  4. 4. na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Czym są ważne powody?

Przepis informuje nas, że przesłanką do zmiany imienia są jedynie ważne powody. Przykłady takowych ważnych powodów są wymienione w wyliczeniu zawartym w punktach od 1 do 4. Jest to jednak wyliczenie przykładowe, więc mogą być i inne ważne powody. Przepis ten ma w gruncie rzeczy charakter bardzo ocenny. W konsekwencji to od uzasadnienia wniosku o zmianę imienia i uznania konkretnego urzędnika rozpoznającego wniosek będzie zależał wynik sprawy.

Czy transpłciowość jest ważnym powodem do zmiany imienia lub nazwiska? 

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, nie. W sprawie rozpoznawanej przez ten Sąd, transpłciowa kobieta domagała się zmiany imienia z męskiego na żeńskie. Wnioskodawczyni przedłożyła zaświadczenie lekarskie o zdiagnozowanej transpłciowości, nie posiadała natomiast prawomocnego wyroku ustalającego płeć. Kierownik USC odmówił więc zmiany imienia a jego decyzję podtrzymał organ odwoławczy, tj. właściwy wojewoda. Rozstrzygnięcie to zostało zaskarżone do sądu administracyjnego, który uznał, że:

„…w świetle aktualnie obowiązujących przepisów, zmiana imion z męskich na żeńskie, jak również nazwiska w formie wskazującej, że dana osoba jest płci żeńskiej, nie może nastąpić bez wcześniejszego uzyskania orzeczenia sądowego w przedmiocie zmiany płci. Na gruncie stosunków urzędowych, w zorganizowanym społeczeństwie uwzględnienie żądania wyrażenia zgody na zmianę męskiego imienia urzędowego na żeńskie w sytuacji, gdy imię męskie w akcie urodzenia skarżącego, którego zmiany żąda, identyfikuje jego płeć, a nie została dokonana w trybie art. 24 Prawa o aktach stanu cywilnego w oparciu o prawomocne orzeczenie sądu wzmianka w akcie urodzenia o zmianie płci na żeńską, prowadziłoby do wewnętrznej sprzeczności w treści aktu urodzenia skarżącego.” Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedzibą w Łodzi z dnia 15 lutego 2017 r. III SA/Łd 745/16.

Sąd wykluczył więc zmianę imienia z męskiego na żeńskie lub odwrotnie. W mojej ocenie nie wyklucza to jednak zmiany imienia na neutralne płciowo, ponieważ jest to zupełnie inna sytuacja. Imię neutralne płciowo przynależy po prostu do obu płci jednocześnie. Nigdy więc nie dojdzie do sprzeczności w akcie urodzenia, na którą wskazywał WSA w Łodzi. 

Jaka regulacja łączy imię z płcią metrykalną? 

Jest to przepis art. 59 ust. 3 i 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego z 28 listopada 2014 roku.  Dotyczy on wyboru imienia dla dziecka, ale ma odpowiednie zastosowanie do postępowań o zmianę imienia już noszonego. Treść powołanych ustępów jest następująca:

  1. 3. Niezależnie od obywatelstwa i narodowości rodziców dziecka wybrane imię lub imiona mogą być imionami obcymi. Można wybrać imię, które nie wskazuje na płeć dziecka, ale w powszechnym znaczeniu jest przypisane do danej płci.
  2. 4. Kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia przyjęcia oświadczenia o wyborze imienia lub imion dziecka, jeżeli wybrane imię lub imiona są w formie zdrobniałej lub mają charakter ośmieszający lub nieprzyzwoity lub nie wskazują na płeć dziecka, kierując się powszechnym znaczeniem imienia, i wybiera dziecku imię z urzędu, w formie decyzji administracyjnej podlegającej natychmiastowemu wykonaniu, z adnotacją zamieszczoną w akcie urodzenia o wyborze imienia z urzędu.
imię neutralne płciowo

Gdzie w tym wszystkim są imiona neutralne płciowo?

Możliwość zmiany imienia na neutralne płciowo pojawiła się w praktyce dzięki dopuszczeniu na szeroką skalę imion obcych. O ile bowiem imiona polskie są co do zasady jednolicie męskie lub żeńskie, to imiona obcojęzyczne mogą być też neutralne płciowo lub na tyle w Polsce nieznane, że nie będzie w praktyce wiadomo, do jakiej płci przynależą (Kazumi, Olumide). Przykładowo tutaj opisano historię zmiany imion Kamil Cyprian na imię Emiele. Warto przy okazji zaznaczyć, że jak najbardziej można zmienić dwa imiona na jedno lub odwrotnie. Ta sama zasada dotyczy nazwisk. 

Wypada w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, imię obce nie musi wskazywać na płeć, ale w powszechnym znaczeniu musi być przypisane do danej płci. Jest to o tyle problematyczne, że wiele imion obcych nie ma w Polsce żadnego powszechnego znaczenia, bo nie są powszechnie znane. Z kolei wiele innych imion obcych, jest powszechnie przypisanych zarówno do płci żeńskiej jak i męskiej, co jest w praktyce pomocne osobom trans. Z moich doświadczeń zawodowych wynika, że sporą popularnością cieszy się imię Alex, które może być równie dobrze męskie jak i żeńskie

Jak zmienić imię na neutralne płciowo? 

Należy skierować wniosek do wybranego przez siebie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego. Zgodnie z ustawą może być to dowolny Kierownik USC, dlatego warto wybrać urząd, który ma możliwie liberalną praktykę w tym zakresie. Gwarancji to żadnej nie daje, bo decyzja ma charakter uznaniowy i zapada zawsze po rozpoznaniu okoliczności konkretnej sprawy. Niewątpliwie jednak zwiększa szanse. A trzeba podkreślić, że szansa jest tylko jedna. W przypadku decyzji odmownej, tego samego wniosku nie można skierować już gdzie indziej. Pozostaje próbować z innym imieniem. Ewentualnie korzystać ze ścieżki odwoławczej, ale to już droga trudna i czasochłonna. 

Wniosek należy uzasadnić, wykazując, że zachodzą ważne powody o których mowa w przepisach. Jest to już kwestia indywidualna i zależna od okoliczności danej sprawy. Moim jednak zdaniem, posługiwanie się wnioskowanym imieniem na codzień, wynikające z transpłciowości lub dysforii płciowej, może stanowić ważny powód do zmiany imienia. Tyle, że nie na imię płci przeciwnej, o czym należy pamiętać, ale na imię tej samej płci, które ma wydźwięk neutralny. Przykładowo, transmężczyzna (metrykalnie nadal kobieta) imieniem Janina, mógłby domagać się zmiany imienia na imię Alex, ponieważ jest to imię (również) żeńskie. Zmiana nie powoduje więc sprzeczności pomiędzy płcią prawną a noszonym imieniem. 

Komu może pomóc zmiana imienia na neutralne płciowo?

Przede wszystkim osobom trans, które nie chcą lub nie mogą przejść przed proces o ustalenie płci. Zmiana imienia jest w tym przypadku właściwe jedynym udogodnieniem, które na gruncie prawnym można zaproponować. Dla części osób trans jest to natomiast swego rodzaju etap przejściowy, który podejmują jeszcze przed procesem sądowym. Dotyczy to również transpłciowych dzieci. W ich przypadku są bowiem pewne kontrowersje co do dopuszczalności sądowego ustalenia płci. Rodzice mogą więc ułatwić dziecku życie poprzez zmianę imienia, czego przykładem jest też poniekąd sprawa opisana tutaj. Zmiana imienia jest przy tym relatywnie tania i szybka, o ile oczywiście przebiegnie gładko. Choć nie prowadzi do zmiany oznaczenia płci, to jednak w codziennym funkcjonowaniu stanowi bardzo duże udogodnienie, gdyż to imię zwykle wybija się we wszystkich oficjalnych sytuacjach na pierwszy plan. 

Damian Ruhm

Komentarze
  • Magda pisze:

    Świetny artykuł! 😀 Od jakiegoś czasu zastanawiam mnie jednak sprawa, co jeśli osoba w jednym momencie chce zmienić imię oraz nazwisko i przez imię nie zostanie ta decyzja potwierdzona bo ktoś stwierdzi, że się nie nadaje. Czy istnieje wtedy możliwość o ubieganie się w najgorszym wypadku tylko o zmianę na wskazane wtedy nazwisko ? (które przyjmijmy, że się by nadawało i istniałaby szansa na zmianę)

    • Damian Ruhm pisze:

      Cieszę się, że się podoba. 🙂 Zmiana imienia i zmiana nazwiska to formalnie rzecz ujmując dwie osobne kwestie. Jeżeli więc wniosek obejmuje zmianę imienia oraz nazwiska, a jest zasadny tylko co do nazwiska, to moim zdaniem Kierownik USC powinien wydać decyzję częściowo pozytywną (co do nazwiska) a w pozostałej części negatywną (co do imienia).

  • Robin pisze:

    Bardzo ważne informacje, dziękuję! Czy ma pan jakieś pojęcie jak mogłoby być z imieniem Robin dla osoby afab? Jest to imię które może być zarówno żeńskie i męskie ale jak patrzę w internecie raczej jest to traktowane w Polsce jako zdrobnienie imienia Robert… czy zaznaczenie że jest to imię zagraniczne pomoże? Czy mogę gdzieś się o tym więcej dowiedzieć?

    • Damian Ruhm pisze:

      Imię Robin funkcjonuje również jako imię żeńskie, więc jest imieniem neutralnym płciowo. Moim zdaniem można więc z takim wnioskiem wystąpić. Czy się koniec końców uda to już zależy od jakości uzasadnienia tego wniosku i oceny konkretnego kierownika USC.

  • Dodaj komentarz

    Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

    ZOBACZ TAKŻE
    Czytaj dalej
    Damian Ruhm
    Cze 13, 2021
    Wniosek o zmianę imienia na neutralne płciowo – jak go należycie uzasadnić?
    Po lekturze poprzedniego tekstu na pewno wiesz, że obowiązkowym elementem każdego wniosku jest jego uzasadnienie. Dzisiaj więc krótko o tym, co powinno się w uzasadnieniu wniosku znaleźć.
    Czytaj dalej
    Damian Ruhm
    Cze 06, 2021
    Wniosek o zmianę imienia na neutralne płciowo – jak go poprawnie napisać?
    Dzisiaj krótki tekst praktyczny, w którym postaram się odpowiedzieć na pytanie, jak taki wniosek o zmianę imienia na neutralne płciowo napisać, żeby spełniał wymogi formalne. Postępowanie administracyjne jest wprawdzie dość przyjazne, jednak jest kilka kwestii o których należy pamiętać. W przeciwnym wypadku sprawa może się wydłużyć czy nawet zakończyć całkowitym fiaskiem.
    Czytaj dalej
    Damian Ruhm
    Maj 30, 2021
    Płeć w spisie powszechnym – stanowisko Prezesa GUS
    Spis wzbudził wśród osób LGBTQIA+ dwojakiego rodzaju wątpliwości. Pierwszy problem dotyczył osób transpłciowych i niebinarnych. Nie mogą one zadeklarować płci przez siebie odczuwanej, bowiem płeć w spisie powszechnym jest ściśle skorelowana z numerem PESEL.

    GW LEGAL GRABIEC & WÓJCIK SPÓŁKA PARTNERSKA RADCÓW PRAWNYCH

    W kancelarii GW LEGAL jesteśmy wierni zasadzie niedyskryminowania nikogo. Staramy się pomagać różnym osobom, niezależnie od tego z jakiego wywodzą się środowiska, jakie mają poglądy, płeć czy orientację. Pomagamy przede wszystkim ludziom i wierzymy, że to jest słuszne. Jesteśmy różni i to jest nasza największa zaleta.

    Blog dyskryminowani.pl powstał z inicjatywy aplikanta radcowskiego Damiana Ruhm. Damian jest autorem większości tekstów, które będziesz miał okazję tutaj przeczytać.

    Jeżeli chciałbyś dowiedzieć się więcej o nas zapraszam do zakładki Zespół oraz stronę www.gw-legal.pl

    radca prawny Michał Grabiec

    SKONTAKTUJ SIĘ Z NAMI

    ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA

    otrzymasz bezpłatne podsumowanie najciekawszych artykułów w miesiącu - bez spamu

    Klikając "ZAPISZ SIĘ" akceptujesz Politykę Prywatności
    Jak każda strona, ta również korzysta z ciasteczek - więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce prywatności.